IKONA SYMBOLICZNA
CHRYSTUS ŚWIĘTA CISZA
Naszym grupom patronuje szczególna ikona: „Chrystus Święta Cisza”, która została nam podarowana w listopadzie 2013 roku. Na naszą prośbę ikonopisarz umieścił na niej Św. Franciszka z Asyżu oraz Św. Teresę z Lisieux, „specjalistów od pustych rąk”, patronów Przyjaciół Miłości Miłosiernej. W ten sposób ikona domowa, na co dzień znajdująca się w Bolechowie, stała się także ikoną Przyjaciół i grup kontemplacyjnych. Przekazaniu ikony towarzyszył tekst napisany przez ikonopisarza:
Podobno Ikona jest darem z nieba, spada z nieba niebios do nieba Serca. Jeśli tak, to nie jest ona zwykłym obrazem i nie należy patrzeć na nią, jak na zwykły obraz. Podobnie też piękna ikony nie należy rozumieć w kategoriach piękna abstrakcyjnego, lecz duchowego, tak jak pojmuje to tradycja wczesnochrześcijańska.
Chodzi o absolutnie wieczne piękno, stanowiące jedność dobra i prawdy, które jest w samym Bogu i które jest samym Bogiem objawione w Jego obrazie – Jezusie Chrystusie, wcielonym Synu Bożym. Czym więc jest ikona poza tym, że jest darem przynoszącym nam zbawienie poprzez piękno? Jest Obecnością. Można by powiedzieć, że kowczeg, czyli płytkie wgłębienie w środkowej części deski gdzie umieszczony jest obraz zamieszkuje Obecność, zamieszkuje święty, którego ikona przedstawia, a w rezultacie zawsze ten Jedyny. Trwając więc przed ikoną tak jak przed tabernakulum nigdy nie musimy czuć się samotni. Tym, co jeszcze przynosi nam Ikona jest cisza. Trwając przed Ikoną w milczeniu i uważności możemy stać się uczestnikami swoistej liturgii ciszy, która jak światło delikatnie zaczyna przenikać całe nasze istnienie. Chociaż każda ikona może wprowadzić nas w ciszę i poprowadzić ku Medytacji, wśród wielu przedstawień Jezusa Chrystusa istnieje taka, która wydaje się być szczególnie do tego powołana. To Ikona Chrystusa Świętej Ciszy, znana też jako Ikona Milczenia (Błagoje Mołczanie). Ten typ ikonograficzny nie jest znany tak dobrze, jak Mandylion (twarz Chrystusa na tkaninie lub dachówce) czy Ikona Chrystusa Pantokratora, nie jest też zbyt częsty.
Pojawił się w ikonografii prawdopodobnie pod koniec XVIII lub na początku XIX w., a powodem jego powstania było ogromne zainteresowanie wschodnim Monastycyzmem i Modlitwą Jezusową. Był to czas, gdy wiele kobiet i mężczyzn wychodziło na tzw. „pustynię”, by żyć w samotności, poszcząc i modląc się przez kilka lat, a niekiedy do końca życia. Nie jest jednak dobrze, aby człowiek był sam. Skoro więc rezygnował z towarzystwa innych, otrzymywał Ikonę, która podobno spada z nieba… Może nam się istotnie wydawać, że to my wybieramy Ikonę, ale to ona wybiera nas. Ikona Chrystusa Świętej Ciszy wybrała pustelnice i pustelników, dla nich została napisana, tak by patrząc na nią mogli w niej odczytywać odpowiednie treści. Ikona ta opowiada o obecności Najwyższego, o milczeniu i o tym, że Pan przychodzi w powiewie łagodnego wiatru, o czym już kiedyś przekonał się prorok Eliasz. Ikona Chrystusa Świętej Ciszy jest ikoną symboliczną […] ukazuje Chrystusa przed Jego wcieleniem, jako świętą ciszę Słowa Bożego. Emanuela, który czeka na zgodę Miriam z Nazaretu, by stać się człowiekiem. Przedstawiony jest jako młodzieniec z twarzą i skrzydłami anioła. Wiek chłopca nawiązuje do postaci Sługi Jahwe z księgi proroka Izajasza. To o nim prorok mówi: „nie będzie wołał ni podnosił głosu, nie da się słyszeć jego krzyku na dworze” (Iz 42,1-2). Ręce skrzyżowane na wysokości serca symbolizują stan wielkiego skupienia i wsłuchania w Ciszę. Bardzo ciekawym elementem ikony jest aureola. Nimb krzyżowy, przynależny tylko Chrystusowi zastąpiony tu został ośmioramienną gwiazdą, symbolizującą wieczność i nieskończoność, jak też początek nowego wieku. Nimb utworzony jest z dwóch kwadratów nałożonych na siebie w taki sposób, by tworzyły trójkąty wokół głowy. Jeden z kwadratów w kolorze czerwonym (ognistym) oznacza bóstwo Chrystusa. Ciemnozielony niepoznawalność i niedostępność Boga dla ludzkiego poznania. Innym wyjaśnieniem kolorów nimbu jest symboliczne przedstawienie w tych dwóch kolorach boskiej i ludzkiej natury Chrystusa, jak też gorejącego krzewu, w którym Bóg objawił się Mojżeszowi (Wj 3,2). Chrystus przedstawiony został na Ikonie Milczenia ze skrzydłami. Jest to symbolem posłania i wskazuje na przyszłą misję Syna Bożego w świecie jako „wysłannika” Trójcy Świętej. Skrzydła z coraz ciemniejszymi piórami symbolizują głębię milczenia i coraz większe wchodzenie w ciszę. Spotykając na swej drodze Ikonę może zrodzić się w nas pytanie, co ma ona do ofiarowania człowiekowi XXI wieku? Człowiekowi, który pomimo tak ogromnego rozwoju cywilizacji żyje często w wielkim osamotnieniu, stając przed trudną rzeczywistością wypalenia w różnych przestrzeniach swojego życia… Gdy zaczyna szukać prawdziwej obecności, może być pewny, że tą obecnością jest także Ikona. Jej obecność potrafi zapełnić pustkę i samotność i również w tym sensie Ikona jest źródłem łaski. Gdy zaczyna szukać ciszy pośród zgiełku miasta i własnych myśli, znajdzie ją właśnie tam, w łagodnej twarzy Jezusa. Czy więc patrząc na nią nie odnosimy wrażenia, że tak jak kiedyś przyszła do pustelników, dziś przychodzi również do tych, którzy trwają przed Obliczem Pana w Medytacji? Przebywanie w jej towarzystwie, trwanie przed nią przynosi pokój i rozjaśnia myśli przywracając nam siebie samych – prowadzi do Boga. Patrząc na tę Ikonę, patrzymy jakby w lustro, które przypomina, że nie jesteśmy samym ciałem, ale też duchem, o którego trzeba dbać. Lustrem, które pokazuje nam, jakimi mamy się stawać.
Maksymilian Kapalski
Przykładem ikony symbolicznej jest wizerunek Chrystusa Świętej Ciszy. Jest to przedstawienie fascynujące, niewątpliwie zrodzone z modlitwy i tylko przez modlitwę może być odczytane. Ikony tego typu są nieliczne, stąd ich analiza nic jest pozbawiona niewiadomych. Pominąwszy więc skomplikowaną problematykę na ile jest to ikona kanoniczna w rozumieniu Ortodoksji, przedstawimy jej treści najprostsze i oczywiste, resztę pozostawiając osobistej modlitwie. Ikona ukazuje Chrystusa jako młodego i pięknego chłopca, ze skrzydłami anioła i rękami skrzyżowanymi na piersi, co symbolizuje stan głębokiego skupienia, wsłuchanego w Wielką Ciszę. W jego aureolę wpisana jest ośmioramienna gwiazda, utworzona z dwóch przesuniętych względem siebie kwadratów koloru czerwonego i zielonego, które symbolizują Boską i ludzką naturę Syna Bożego, a jednocześnie krzak gorejący, w którym Bóg objawił się Mojżeszowi (IV) 3,2). Wiek Chłopca i zazwyczaj brązowe tło ikony (kolor ziemi i pokory) nawiązują do postaci Sługi JHWH z księgi proroka Izajasza, który „nie będzie wołał ni podnosił głosu, nie da słyszeć krzyku swego na dworze” (lz 42,1-2), a także: „dręczono Go, lecz sam dał się gnębić, jak owca nie ma wobec strzygących ją, tak On nie otworzył ust swoich” (lz 53,7).
Skrzydła anielskie w ikonografii otrzymują ci, którzy zostali posłani (np. św. Jan Chrzciciel zwany „Aniołem pustyni”), bo jak mówił św. Augustyn o aniołach: „Stają się aniołami, kiedy zostaną posłani” – „imię anioł odnosi się do ich urzędu, a nie natury”. W naszej ikonie skrzydła wskazują na przyszłą misję w świecie Słowa Wcielonego jako „posłańca” Trójcy Świętej. Stopniowo coraz ciemniejsze pióra tych skrzydeł podkreślają tajemniczość całej kompozycji i głębię milczenia. Przedstawienie Chrystusa Świętej Ciszy było znane szczególnie w Rosji i cieszyło się popularnością, zwłaszcza w XVIII i XIX wieku, co wiązało się z ożywieniem tak zwanej „modlitwy Jezusowej”.
Siostra Miriam od Krzyża
„Święta Cisza na tej ikonie jest królewiczem, żeby królować w waszych sercach i w grupach modlitwy kontemplacyjnej. Mała Teresa trzyma Ewangelię otwartą na tekście: „jeśli się nie odmienicie i nie staniecie jak dzieci, nie wejdziecie do Królestwa Niebieskiego” (Mt 18,3)
Głębia ukojenia fali biegnącej – tobie
Głębia ukojenia płynnego powietrza – tobie
Głębia ukojenia spokojnej ziemi – tobie
Głębia ukojenia rozbłyskujących gwiazd – tobie
Głębia ukojenia Syna pokoju – tobie
Niech ikona „Chrystus Święta Cisza” będzie błogosławieństwem pokoju i głębi życia wewnętrznego.
Tego życzymy sobie i Wam wszystkim kochani Przyjaciele.
Monika i Marcin Gajdowie